Wybitny pasjonat historii lokalnej doceniony przez Ministerstwo Kultury
Podczas tegorocznych obchodów Dnia Seniora w Dąbrowie Tarnowskiej, które odbyły się 24 października 2026 roku, miała miejsce wyjątkowa uroczystość. Mieszkaniec miasta, pan Roman Gdowski, odebrał medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej”, przyznany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Aktu wręczenia dokonał Marcin Przewoźniak, pełnomocnik Wojewody Małopolskiego oraz zastępca dyrektora Wydziału Rewaloryzacji Zabytków Krakowa i Dziedzictwa Narodowego.
Misja „Ocalić od zapomnienia”
Odznaczenie jest uhonorowaniem wieloletniej pracy na rzecz upamiętniania historii. Jak podkreślił sam laureat, przyświecała mu idea „ocalenia od zapomnienia”. Kluczowym elementem jego działań było przywrócenie należytej pamięci postaci porucznika rezerwy Stanisława Klisia, urodzonego w Głowaczowej (parafia Straszęcin, dawne województwo krakowskie).
Historia ta jest niezwykle poruszająca. Osobiste pamiątki i mundur Klisia spłonęły w czasie II wojny światowej, gdy front zatrzymał się w okolicach Głowaczowej i Dębicy w latach 1944–1945. Dom rodzinny uległ całkowitemu zniszczeniu. Ocalała jedynie kartka z 29 listopada 1939 roku wysłana ze Starobielska, kilka fotografii oraz listy, które przechowała narzeczona oficera, Zofia Moskalówna. To właśnie z korespondencji z 8 lutego 1939 roku wynika, że Kliś otrzymał awans na porucznika ze starszeństwem od 1 stycznia 1938 roku. W wielu opracowaniach historycznych figurował jednak jako podporucznik.
Żmudne prostowanie historii
Pan Roman Gdowski podjął szeroko zakrojone działania w różnych instytucjach centralnych, aby wyjaśnić tę rozbieżność. Jak się okazało, nie uwzględniono zapisów Tajnego Dziennika Personalnego Rezerw nr 3 z 12 listopada 1938 roku. Dane kilkudziesięciu awansowanych wówczas oficerów utajniono na wypadek wojny, co później przeoczono m.in. podczas Apelu w Warszawie w dniach 9–10 listopada 2007 roku, gdy awansowano wszystkich zamordowanych w ramach Zbrodni Katyńskiej.
Dzięki determinacji dwóch rodzin, w tym państwa Gdowskich, na cmentarzu w Straszęcinie, obok grobu Zofii Moskal, stanął Krzyż Katyński. Jego poświęcenia dokonał ksiądz proboszcz B. Czech, a krzyż stał się ważnym punktem lokalnych uroczystości patriotycznych.
Więcej niż jedna historia
Działalność pana Gdowskiego nie ogranicza się do jednej postaci. Na stronie www.stanislaw-klis.pl opisuje również losy Zofii Moskal, przedwojennej nauczycielki z Antonówki-Kolonii koło Włodzimierza Wołyńskiego, która ocalała z rzezi wołyńskiej, będąc w wakacje 1939 roku na weselu brata. Kolejną opisaną osobą jest ksiądz Antoni Saratowicz/Saran, który przed wojną uczył się we Lwowie, okupację przeżył w Głowaczowej, a po wojnie uczył angielskiego w Tarnowie, by następnie zostać proboszczem w Chicago i Kalifornii. To on w 1989 roku odprawił mszę świętą dla Solidarności w Santa Barbara.
Wszystkie te osoby łączy miejsce urodzenia – niewielka wioska Głowaczowa koło Dębicy. Dzięki zaangażowaniu Romana Gdowskiego ich historie, dotąd zapomniane, ujrzały światło dzienne i mogą być przekazywane kolejnym pokoleniom. Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” jest formalnym uznaniem tej bezcennej pracy.
Fot. Pexels / Max Mishin
